পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ সাধাৰণ সাংকেতিক চিহ্নসমূহৰ তালিকাৰ উৎস চাওক

এইখন এখন [[পদাৰ্থ বিজ্ঞান]]ৰ সাধাৰণ সাংকেতিক চিহ্নসমূহৰ তালিকা। তালিকাখনত '''গাঢ় আখৰেৰে''' সূচোৱা ৰাশি কেইটা [[ভেক্টৰ]] ৰাশি।

==লেটিন আখৰ==
{| class="wikitable"
|-
!চিহ্ন 
!অৰ্থ 
!জোখৰ SI একক
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{A}</math>
| চুম্বকীয় ভেক্টৰ বিভৱ (magnetic vector potential)
| টেচলা মিটাৰ (T⋅m)
|-
|rowspan=3 style="text-align: center" | <math>A</math>
| ক্ষেত্ৰফল (area)
| বৰ্গ মিটাৰ (m<sup>2</sup>)
|-
| ভৰ সংখ্যা (Mass number)
|
|-
|বিস্তাৰ (amplitude)
| মিটাৰ
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{a}</math>
| ত্বৰণ (acceleration)
| মিটাৰ প্ৰতি বৰ্গ ছেকেণ্ড (m/s<sup>2</sup>)
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{B}</math>
| চুম্বকীয় অভিবাহ ঘনত্ব (magnetic flux density) <br> ''চুম্বক ক্ষেত্ৰ ঘনত্ব'' বা ''চুম্বকীয় আৱেশ'' বুলিও কোৱা হয়।
| টেচলা (T)
|-
|rowspan=3 style="text-align: center" | <math>C</math>
| ধাৰকত্ব (capacitance)
| ফাৰাড (F)
|-
| তাপ ধাৰকত্ব (heat capacity)
| জুল প্ৰতি কেলভিন (J&nbsp;K<sup>−1</sup>)
|-
| অনুকলন ধ্ৰুৱক (constant of integration)
| 
|-
|rowspan=4 style="text-align: center" | <math>c</math>
| শূন্যত পোহৰৰ বেগ (speed of light in vacuum)
| ২৯৯,৭৯২,৪৫৮ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (m/s)
|-
| শব্দৰ বেগ (speed of sound)
| ৩৪০.২৯ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (m/s)
|-
| আপেক্ষিক তাপ ধাৰকত্ব (specific heat capacity)
| জুল প্ৰতি কিলোগ্ৰাম প্ৰতি কেলভিন (J&nbsp;kg<sup>−1</sup>&nbsp;K<sup>−1</sup>)
|-
| সান্দ্ৰতা ডেম্পিং গুণাংক (viscous damping coefficient)
| কিলোগ্ৰাম প্ৰতি ছেকেণ্ড (kg/s)
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{D}</math>
| বৈদ্যুতিক সৰণ ক্ষেত্ৰ (electric displacement field) <br> ''বৈদ্যুতিক অভিবাহ ঘনত্ব'' বুলিও কোৱা হয়।
| কুলম্ব প্ৰতি বৰ্গ মিটাৰ (C/m<sup>2</sup>)
|-
| style="text-align: center" |<math>D</math>
| ঘনত্ব (density)
| কিলোগ্ৰাম প্ৰতি ঘন মিটাৰ (kg/m<sup>3</sup>)
|-
|rowspan=4 style="text-align: center" |<math>d</math>
| দূৰত্ব (distance)
| মিটাৰ (m)
|-
| দিশ (direction)
| এককবিহীন 
|-
| সংঘৰ্ষ প্ৰাচল
| মিটাৰ (m)
|-
| ব্যাস (diameter)
| মিটাৰ (m)
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{E}</math>
| বৈদ্যুতিক ক্ষেত্ৰ (electric field)
| নিউটন প্ৰতি কুলম্ব (N&nbsp;C<sup>−1</sup>)
|-
| rowspan="2" style="text-align: center" | <math>E</math>
| শক্তি (ইংৰাজী: energy)
| জুল (J)
|-
|ইয়ঙৰ গুণাংক (Young's Modulus)
| পাস্কেল (Pa) বা নিউটন প্ৰতি বৰ্গ মিটাৰ (N/m<sup>2)</sup> বা কিলোগ্ৰাম প্ৰতি মিটাৰ প্ৰতি বৰ্গ ছেকেণ্ড (kg·m<sup>−1</sup>·s<sup>−2)</sup>
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |  <math>e</math>
| উৎকেন্দ্ৰতা (eccentricity)
| এককবিহীন 
|-
| [[e (গাণিতিক ধ্ৰুৱক)|২.৭১৮২৮...]], ইলেকট্ৰন (electron), মৌলিক আধান (elementary charge)
|
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{F}</math>
| বল (force)
| নিউটন (N)
|-
|rowspan=3 style="text-align: center" | <math>f</math>
| কম্পনাংক (frequency)
| হাৰ্জ (Hz)
|-
| ফলন (function)
|
|-
| ঘৰ্ষণ (friction)
| নিউটন (N)
|-
| style="text-align: center" |<math>G</math>
| মহাকৰ্ষণিক ধ্ৰুৱক (gravitational constant)
| নিউটন বৰ্গ মিটাৰ প্ৰতি বৰ্গ কিলোগ্ৰাম (N&nbsp;m<sup>2</sup>/kg<sup>2</sup>)
|-
| style="text-align: center" | <math>g</math>
| মাধ্যাকৰ্ষণিক ত্বৰণ (acceleration due to gravity)
| মিটাৰ প্ৰতি বৰ্গ ছেকেণ্ড  (m/s<sup>2</sup>)
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{H}</math>
| চুম্বক ক্ষেত্ৰ (magnetic field strength)
| এম্পিয়াৰ প্ৰতি মিটাৰ (A/m)
|-
| style="text-align: center" |<math>H</math>
| হেমিল্টনিয়ান ([https://en.wikipedia.org/wiki/Hamiltonian_mechanics Hamiltonian])
|জুল (J)
|-
| rowspan=2 style="text-align: center" | <math>h</math>
| উচ্চতা (height)
| মিটাৰ (m)
|-
| প্লাংকৰ ধ্ৰুৱক (Planck's constant)
| জুল ছেকেণ্ড (J&nbsp;s)
|-
|rowspan=5 style="text-align: center" |<math>I</math>
| ক্ৰিয়া (action)
| জুল ছেকেণ্ড (J&nbsp;s)
|-
| প্ৰাবল্য (intensity)
| ৱাট প্ৰতি বৰ্গ মিটাৰ (W/m<sup>2</sup>)
|-
| শব্দ প্ৰাবল্য (sound intensity)
| ৱাট প্ৰতি বৰ্গ মিটাৰ (W/m<sup>2</sup>)
|-
| বিদ্যুৎ প্ৰবাহ (electric current)
| এম্পিয়াৰ (A)
|-
| জড় ভ্ৰামক (moment of inertia)
| কিলোগ্ৰাম বৰ্গ মিটাৰ (kg m<sup>2</sup>)
|-
|style="text-align: center" |<math>\mathbf{\hat{i}}</math>
| কাৰ্টেছিয়ান x-অক্ষত একক ভেক্টৰ (Cartesian x-axis basis unit vector)
|এককবিহীন 
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>\mathbf{J}</math>
| ''মুক্ত'' প্ৰবাহ ঘনত্ব (''free'' current density)
| এম্পিয়াৰ প্ৰতি বৰ্গ মিটাৰ (A/m<sup>2</sup>)
|-
| বলৰ ঘাত (impulse)
| কিলোগ্ৰাম মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (kg m/s)
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{\hat{j}}</math>
| কাৰ্টেছিয়ান y-অক্ষত একক ভেক্টৰ (Cartesian y-axis basis unit vector)
| এককবিহীন 
|-
| style="text-align: center" |<math>K</math>
| গতিশক্তি (kinetic energy) 
2π/λ
| জুল (J)
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>k</math>
| বল্টজমেন ধ্ৰুৱক (Boltzmann constant)
| জুল প্ৰতি কেলভিন (J/K)
|-
|তৰংগ সংখ্যা (wavenumber)
|ৰেডিয়ান প্ৰতি মিটাৰ (m<sup>−1</sup>)
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{\hat{k}}</math>
| কাৰ্টেছিয়ান z-অক্ষত একক ভেক্টৰ (Cartesian z-axis basis unit vector)
| এককবিহীন
|-
|rowspan=4 style="text-align: center" |<math>L</math>
| আৱেশ গুণাংক (inductance)
| হেনৰী (H)
|-
| স্বয়ংপ্ৰভা (luminosity)
| ৱাট (W)
|-
| কৌণিক ভৰবেগ (angular momentum)
| নিউটন মিটাৰ ছেকেণ্ড (N&nbsp;m&nbsp;s or kg&nbsp;m<sup>2</sup>&nbsp;s<sup>−1</sup>)
|-
| লাগ্ৰাঞ্জিয়ান ([https://en.wikipedia.org/wiki/Lagrangian_Mechanics Lagrangian])
| জুল (J)
|-
| style="text-align: center" | <math>l</math>
| দৈৰ্ঘ্য (length)
| মিটাৰ (m)
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>M</math>
| চুম্বকন (magnetization)
| এম্পিয়াৰ প্ৰতি মিটাৰ (A/m)
|-
| বলভ্ৰামক বা টৰ্ক (moment of force or torque)
| নিউটন মিটাৰ (N&nbsp;m)
|-
| style="text-align: center" |<math>m</math>
| ভৰ (mass)
| কিলোগ্ৰাম (kg)
|-
|rowspan=1 style="text-align: center" |<math>N</math>
| পাৰমাণৱিক সংখ্যা (atomic number)
| এককবিহীন
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>n</math>
| প্ৰতিসৰণাংক (refractive index)
| এককবিহীন
|-
| মূখ্য কোৱান্টাম সংখ্যা (principle quantum number)
| এককবিহীন
|-
| style="text-align: center" |<math>P</math>
| ক্ষমতা (power)
| ৱাট (W)
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>\mathbf{p}</math>
| ভৰবেগ (momentum)
| কিলোগ্ৰাম মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (kg&nbsp;m/s)
|-
| চাপ (pressure)
| পাস্কেল(Pa)
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>Q</math>
| বৈদ্যুতিক আধান (electric charge)
| কুলম্ব(C)
|-
| তাপ (Heat)
| জুল (J)
|-
|rowspan=4 style="text-align: center" |<math>R</math>
| বৈদ্যুতিক ৰোধ (electrical resistance)
| ওম (Ω)
|-
| ৰিক্কি টেনছৰ (Ricci tensor)
| এককবিহীন
|-
| ৰেডিয়েন্সি (radiancy)
|
|-
| গেছ ধ্ৰুৱক (gas constant)
| জুল প্ৰতি কিলোগ্ৰাম কেলভিন (J/kgK)
|-
|style="text-align: center" |<math>\mathbf{r}</math>
| অৱস্থান ভেক্টৰ বা ব্যাসাৰ্ধ ভেক্টৰ (position vector or radius vector)
| মিটাৰ (m)
|-
|rowspan=3 style="text-align: center" | <math>S</math>
| পৃষ্ঠকালি (surface area)
| বৰ্গ মিটাৰ (m<sup>2</sup>)
|-
| এনট্ৰ'পি (entropy)
| জুল প্ৰতি কেলভিন (J/K)
|-
| ক্ৰিয়া (action)
|
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>s</math>
| চাপ দৈৰ্ঘ্য (arc length)
| মিটাৰ (m)
|-
| সৰণ (displacement)
|
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>T</math>
| পৰ্যায়কাল (period)
| ছেকেণ্ড(s)
|-
| পৰম উঞ্চতা (absolute temperature)
| কেলভিন(K)
|-
| style="text-align: center" |<math>t</math>
| সময় (time)
| ছেকেণ্ড(s)
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>U</math>
| বিভৱ শক্তি (potential energy)
| জুল (J)
|-
| আভ্যন্তৰীণ শক্তি (internal energy)
| জুল (J)
|-
|rowspan=1 style="text-align: center" |<math>u</math>
| শক্তি ঘনত্ব (energy density)
| জুল প্ৰতি ঘন মিটাৰ (J/m<sup>3</sup>) 
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>V</math>
| ভ'ল্টেজ বা বিভৱভেদ (voltage or potential difference)
| ভ'ল্ট (V)
|-
| আয়তন (volume)
| ঘন মিটাৰ (m<sup>3</sup>)
|-
| style="text-align: center" |<math>\mathbf{v}</math>
| বেগ (velocity)
| মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (m/s)
|-
| style="text-align: center" | <math>W</math>
| যান্ত্ৰিক কাৰ্য্য (mechanical work)
| জুল (J)
|-
| style="text-align: center" | <math>w</math>
| প্ৰস্থ (width)
| মিটাৰ (m)
|-
|rowspan=1 style="text-align: center" | <math>x</math>
| সৰণ (displacement)
| মিটাৰ (m)
|-
| style="text-align: center" | <math>Z</math>
| বৈদ্যুতিক ইম্পিডেন্স (electrical impedance)
| ওম (Ω)
|}

==গ্ৰীক আখৰ==

{| class="wikitable"
|-
!চিহ্ন
!নাম
!অৰ্থ
!জোখৰ SI একক
|-
| style="text-align: center" |<math>\alpha</math>
| style="text-align: center" |আলফা
|কৌণিক ত্বৰণ
|ৰেডিয়ান প্ৰতি বৰ্গ ছেকেণ্ড (rad/s<sup>2</sup>)
|-
| style="text-align: center" |<math>\beta</math>
| style="text-align: center" |বিটা
|পোহৰৰ বেগ (c)
|এককবিহীন
|-
|rowspan=5 style="text-align: center" |<math>\gamma</math>
|rowspan=5 style="text-align: center" | গামা
|লৰেন্টজ্ ফেক্টৰ
|এককবিহীন
|-
|ফ'টন
|
|-
|গামা ৰশ্মি
|
|-
|ৰূপ বিকৃতি
|
|-
|তাপ ধাৰকত্ব অনুপাত
|এককবিহীন
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>\Delta</math>
|rowspan=3 style="text-align: center" | ডেল্টা
|এটা চলকৰ পৰিৱৰ্তন (অৰ্থাত্ <math>\Delta x</math>)
|এককবিহীন
|-
|লাপ্লাছ্ অ'পাৰেটৰ
|
|-
| style="text-align: center" | <math>\delta</math>
| সৰণ
|
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>\epsilon</math>
|rowspan=2 style="text-align: center" | এপচাইলন
|বিদ্যুত মাধ্যমাংক
|ফাৰাড প্ৰতি মিটাৰ (F/m)
|-
|বিকৃতি
|এককবিহীন
|-
|style="text-align: center" |<math>\varepsilon_0</math>
|style="text-align: center" |এপচাইলন নট 
|শূন্যৰ বিদ্যুত মাধ্যমাংক
|
|-
| style="text-align: center" | <math>\zeta</math>
| style="text-align: center" | জিটা
| ডেম্পিং অনুপাত
|এককবিহীন
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>\eta</math>
|rowspan=2 style="text-align: center" | ইটা
| শক্তিৰ কাৰ্যক্ষমতা
|এককবিহীন
|-
|সান্দ্ৰতা গুণাংক
|পাস্কেল ছেকেণ্ড (Pa&nbsp;s)
|-
| style="text-align: center" |<math>\theta</math>
| style="text-align: center" | থিটা
|কৌণিক সৰণ
|ৰেডিয়ান (rad)
|-
| style="text-align: center" |<math>\Kappa</math>
| style="text-align: center" | কাপ্পা
|ট'ৰছন গুণাংক (torsion constant)
|নিউটন মিটাৰ প্ৰতি ৰেডিয়ান (N&nbsp;m/rad)
|-
|style="text-align: center" |<math>\Lambda</math>
|rowspan=3 style="text-align: center" | লেমডা
|মহাজাগতিক ধ্ৰুৱক
|প্ৰতি বৰ্গ ছেকেণ্ড (s<sup>−2</sup>)
|-
|style="text-align: center" |<math>\lambda</math>
|তৰংগ দৈৰ্ঘ্য
|মিটাৰ (m)
|-
|style="text-align: center" |<math>\lambda</math>
|আইগেন মান (eigen value)
|অশূন্য ভেক্টৰ
|-
| rowspan="5" style="text-align: center" |<math>\mathbf{\mu}</math>
| rowspan="5" style="text-align: center" |মিউ
|চুম্বকীয় ভ্ৰামক
|এম্পিয়াৰ বৰ্গ মিটাৰ (A m<sup>2</sup>)
|-
|ঘৰ্ষণ গুণাংক
|এককবিহীন
|-
|গতিশীল সান্দ্ৰতা
| পাস্কেল ছেকেণ্ড (Pa s)
|-
|প্ৰৱেশ্যতা (বিদ্যুত চুম্বকত্ব)
| হেনৰি প্ৰতি মিটাৰ (H/m)
|-
|মাধ্যাকৰ্ষণিক প্ৰাচল
|
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" |<math>\nu</math>
|rowspan=2 style="text-align: center" | নিউ
|কম্পনাংক
|হাৰ্জ (Hz)
|-
|কাইনেমেটিক সান্দ্ৰতা (kinematic viscosity)
| বৰ্গ মিটাৰ প্ৰতি ছেকেণ্ড (m<sup>2</sup>/s)
|-
| style="text-align: center" | <math>\pi</math>
| style="text-align: center" | পাই
| ৩.১৪১৫৯... (অপৰিমেয় সংখ্যা)
|
|-
|rowspan=3 style="text-align: center" |<math> \rho </math>
|rowspan=3 style="text-align: center" | ৰ'
|ঘনত্ব
|কিলোগ্ৰাম প্ৰতি ঘন মিটাৰ (kg/m<sup>3</sup>)
|-
|''মুক্ত'' বৈদ্যুতিক আধান ঘনত্ব
|কুলম্ব প্ৰতি ঘন মিটাৰ (C/m<sup>3</sup>)
|-
|ৰোধকত্ব
| ওম মিটাৰ (<math>\Omega</math> m)
|-
| style="text-align: center" | <math>\Sigma</math>
| style="text-align: center" | ছিগমা
| যোগ অপাৰেটৰ
|
|-
|rowspan=2 style="text-align: center" | <math>\sigma</math>
|rowspan=2 style="text-align: center" | ছিগমা
| বিদ্যুত পৰিবাহিতা
| ছিমেন প্ৰতি মিটাৰ (S/m)
|-
| প্ৰতিচাপ
|
|-
|rowspan=4 style="text-align: center" |<math>\tau</math>
|rowspan=4 style="text-align: center" | টাউ
|টৰ্ক
|নিউটন মিটাৰ (N&nbsp;m)
|-
|ৰূপ প্ৰতিচাপ
|
|-
|সময় ধ্ৰুৱক
|ছেকেণ্ড (s)
|-
|৬.২৮৩১৮... (2π)
|
|-
|rowspan=1 style="text-align: center" |<math>\Phi</math>
|rowspan=1 style="text-align: center" | ফাই
| চুম্বকীয় অভিবাহ
|ৱেবাৰ (Wb)
|-
| style="text-align: center" | <math>\phi</math>
| style="text-align: center" | ফাই
| বৈদ্যুতিক বিভৱ
হিগছ্ ক্ষেত্ৰ
কাৰ্য্য ফলন
|
|-
| style="text-align: center" |<math>\Psi</math>
| style="text-align: center" |জাই
| তৰংগ ফলন
|এককবিহীন
|- 
| style="text-align: center" | <math>\omega</math>
| style="text-align: center" | ওমেগা
| কৌণিক কম্পনাংক
2πf
|ৰেডিয়ান প্ৰতি ছেকেণ্ড (rad/s)
|-
|style="text-align: center" |<math>\Omega</math>
|style="text-align: center" |ওমেগা
|বৈদ্যুতিক ৰোধ
|ওম
|}

==অন্যান্য আখৰ== 
{| class = wikitable
|-
! চিহ্ন 
! নাম 
! অৰ্থ 
! জোখৰ SI একক
|-
| style="text-align: center" |<math>\nabla\cdot</math>
| style="text-align: center" | নেবলা ডট
| ডাইভাৰজেন্স অ'পাৰেটৰ <br> ''ডেল ডট'' বুলি উচ্চাৰণ কৰা হয়।
| প্ৰতি মিটাৰ (m<sup>−1</sup>) 
|-
| style="text-align: center" |<math>\nabla\times</math>
| style="text-align: center" | নেবলা ক্ৰছ
|কাৰ্ল অ'পাৰেটৰ<br> ''ডেল ক্ৰছ'' বুলি উচ্চাৰণ কৰা হয়।
|প্ৰতি মিটাৰ (m<sup>−1</sup>)                                                           
|-
| style="text-align: center" | <math>\nabla</math>
| style="text-align: center" | নেবলা
| ডেল (ডিফাৰেন্সিয়েল অ'পাৰেটৰ)
|
|-
| style="text-align: center" | <math>\Delta</math>
| style="text-align: center" | ডেল্টা
| লাপ্লাছ্ অ'পাৰেটৰ
| style="white-space: nowrap | প্ৰতি বৰ্গ মিটাৰ (m<sup>−2</sup>) 
|-
| style="text-align: center" | <math>\partial</math>
| "ডাৰ", "ড'", "ডাই", "পাৰ্চিয়েল" বা "d"
|পাৰ্চিয়েল ডিৰাইভেটিভ (অৰ্থাৎ <math>\partial y/\partial x</math>) 
|
|-
| style="text-align: center" | <math>\Box</math>
| style="text-align: center" | ডি'এলাৰ্মবাৰ্টছ্ অ'পাৰেটৰ
| <math>\nabla^2-\partial_t^2</math>
|
|}

[[শ্ৰেণী:বিজ্ঞান সম্পৰ্কীয় তালিকা]]
[[শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞান]]